เมื่ออายุมากขึ้น มวลกล้ามเนื้อมีแนวโน้มลดลงตามธรรมชาติ โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่ไม่ค่อยเคลื่อนไหวหรือได้รับโปรตีนไม่เพียงพอ ส่งผลให้กล้ามเนื้ออ่อนแรง เดินช้าลง และเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้ม การดูแลกล้ามเนื้อจึงมีความสำคัญต่อความแข็งแรงและความสามารถในการใช้ชีวิตประจำวัน
มวลกล้ามเนื้อสำคัญต่อผู้สูงอายุอย่างไร

กล้ามเนื้อ ซึ่งเป็นเนื้อเยื่อที่ช่วยให้ร่างกายเคลื่อนไหว รักษาการทรงตัว และทำกิจกรรมต่าง ๆ โดยมวลกล้ามเนื้อหมายถึงปริมาณเนื้อเยื่อกล้ามเนื้อในร่างกาย ซึ่งมีความสำคัญต่อความแข็งแรงและความสามารถในการดูแลตนเอง เมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ ร่างกายอาจสูญเสียมวลกล้ามเนื้อมากขึ้น โดยเฉพาะผู้ที่ขาดการออกกำลังกายหรือรับประทานอาหารไม่เพียงพอ หากกล้ามเนื้อและความแข็งแรงลดลงอย่างมาก อาจเกิดภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย ซึ่งส่งผลต่อการเดิน การลุกนั่ง และเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้ม นอกจากนี้ กล้ามเนื้อยังมีบทบาทในการใช้กลูโคสเป็นพลังงาน จึงมีความสำคัญต่อสุขภาพโดยรวม
วิธีชะลอการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อในผู้สูงอายุ

การดูแลมวลกล้ามเนื้อควรทำทั้งด้านโภชนาการและการเคลื่อนไหวร่างกายอย่างสม่ำเสมอ โดยมีแนวทางดังนี้
1. รับประทานโปรตีนให้เพียงพอ
ผู้สูงอายุที่มีสุขภาพทั่วไปดีอาจต้องการโปรตีนประมาณ 1.0-1.2 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน โดยควรได้รับจากอาหารอย่างสม่ำเสมอ ทั้งนี้ ปริมาณที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับภาวะสุขภาพและกิจกรรมทางกาย ผู้ที่มีโรคไตควรปรึกษาแพทย์ก่อนเพิ่มโปรตีน
2. ออกกำลังกายเพื่อเสริมสร้างกล้ามเนื้อ
การออกกำลังกายแบบแรงต้าน เช่น ยกน้ำหนักเบา ใช้ยางยืด หรือฝึกลุกนั่งจากเก้าอี้ ช่วยกระตุ้นการสร้างกล้ามเนื้อและเพิ่มความแข็งแรง ควรทำตามความสามารถของร่างกาย ควบคู่กับการเดินและฝึกการทรงตัวเพื่อลดความเสี่ยงต่อการหกล้ม
3. ลดอาหารหวานจัด เค็มจัด และไขมันที่ไม่ดีต่อสุขภาพ
ควรจำกัดอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง หลีกเลี่ยงไขมันทรานส์ และลดเครื่องดื่มที่มีน้ำตาล รวมถึงอาหารเค็มจัด เพื่อดูแลสุขภาพหัวใจและหลอดเลือด อย่างไรก็ตาม ไม่ควรลดปริมาณอาหารมากเกินไปจนได้รับพลังงานและโปรตีนไม่เพียงพอ
4. เพิ่มผัก ผลไม้ และธัญพืชไม่ขัดสี
ผักและผลไม้เป็นแหล่งวิตามิน แร่ธาตุ และใยอาหารที่ช่วยดูแลระบบขับถ่ายและสุขภาพลำไส้ ควรรับประทานให้หลากหลาย พร้อมเลือกข้าวกล้องและธัญพืชไม่ขัดสีทดแทนแป้งขัดสีบางมื้อตามความเหมาะสม สามารถศึกษาการดูแลสมดุลจุลินทรีย์ในระบบทางเดินอาหารเพิ่มเติมได้จากบทความ วิธีปรับสมดุลลำไส้
อาหารเสริมผู้สูงอายุที่อ่อนเพลียไม่มีแรงควรเลือกแบบไหน?
หากรับประทานอาหารปกติได้น้อย อาจพิจารณาอาหารสูตรครบถ้วนที่ให้พลังงานและโปรตีนเพียงพอ พร้อมวิตามินและแร่ธาตุที่จำเป็น โดยตรวจสอบปริมาณสารอาหารต่อหน่วยบริโภคและเลือกให้เหมาะกับภาวะสุขภาพ ทั้งนี้ อาการอ่อนเพลียอาจเกิดจากโรคหรือสาเหตุอื่น ควรปรึกษาแพทย์หากมีอาการต่อเนื่อง
สารอาหารที่ช่วยเสริมสร้างกล้ามเนื้อผู้สูงอายุ
การสร้างและรักษามวลกล้ามเนื้อไม่ได้อาศัยโปรตีนเพียงอย่างเดียว แต่ร่างกายยังต้องได้รับพลังงาน คาร์โบไฮเดรต ไขมัน วิตามิน และแร่ธาตุอย่างเพียงพอ โดยสารอาหารสำคัญ ได้แก่
1. โปรตีนคุณภาพดีและโปรตีนเวย์
โปรตีนพบได้ในไข่ ปลา เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน นม และผลิตภัณฑ์จากถั่ว ส่วนโปรตีนเวย์เป็นโปรตีนคุณภาพดีที่ย่อยและดูดซึมได้ดี มีกรดอะมิโนจำเป็นครบถ้วน รวมถึง BCAAs ได้แก่ ลิวซีน ไอโซลิวซีน และวาลีน ซึ่งมีบทบาทในการสร้างโปรตีนของกล้ามเนื้อ
เวย์โปรตีนช่วยอะไรกับการสร้างกล้ามเนื้อ? เวย์โปรตีนช่วยให้ร่างกายได้รับกรดอะมิโนจำเป็น โดยเฉพาะลิวซีนที่มีส่วนกระตุ้นกระบวนการสร้างโปรตีนกล้ามเนื้อ จึงเป็นทางเลือกสำหรับผู้สูงอายุที่ได้รับโปรตีนจากอาหารปกติไม่เพียงพอ และควรออกกำลังกายแบบแรงต้านร่วมด้วยเพื่อดูแลมวลกล้ามเนื้อ
2. วิตามินซี วิตามินดี และวิตามินบี 12
วิตามินซีและวิตามินดีมีส่วนช่วยการทำหน้าที่ตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน โดยวิตามินดียังมีบทบาทต่อสุขภาพกระดูกและการทำงานของกล้ามเนื้อ ส่วนวิตามินบี 12 มีส่วนช่วยในการทำงานตามปกติของระบบประสาทและสมอง พบได้ในไข่ ปลา เนื้อสัตว์ และนม
3. ไขมันดี MUFA โอเมก้า 3 และโอเมก้า 6
ไขมันเป็นแหล่งพลังงานและช่วยดูดซึมวิตามินที่ละลายในไขมัน โดยไขมันไม่อิ่มตัวเชิงเดี่ยวหรือ MUFA ซึ่งรวมถึงโอเมก้า 9 พบได้ในน้ำมันมะกอกและถั่วบางชนิด ส่วนโอเมก้า 3 และโอเมก้า 6 เป็นไขมันไม่อิ่มตัวหลายตำแหน่งที่มีบทบาทต่อการทำงานของร่างกาย
การเสริมสร้างมวลกล้ามเนื้อในผู้สูงอายุควรเริ่มจากการรับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ เน้นโปรตีนคุณภาพดีและได้รับพลังงานเพียงพอ ควบคู่กับการออกกำลังกายแบบแรงต้าน ดูแลสุขภาพลำไส้ และปรับพฤติกรรมการรับประทานอาหารอย่างเหมาะสม การดูแลอย่างต่อเนื่องมีส่วนช่วยรักษาความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ส่งเสริมการเคลื่อนไหว และลดความเสี่ยงต่อการหกล้มในระยะยาว